Update 6 Oktober 2025: Vandaag heeft het demissionaire kabinet Schoof via de Minister van Buitenlandse Zaken Van Weel een appreciatie van de initiatief nota Paternotte & Boswijk “een nieuwe China-strategie” gepubliceerd. We citeren enkele passages: “…blijft de EU-drieslag van China als partner, concurrent en systeemrivaal gelden, zij het met toenemende nadruk op concurrentie en rivaliteit…
Zo blijft China belangrijk voor het innovatie- en verdienvermogen van Nederland en Europa als geheel, en voor het aanpakken van wereldwijde uitdagingen zoals klimaatverandering, volksgezondheid en voedselzekerheid. Op die terreinen zal Nederland pragmatisch moeten zijn om de samenwerking met China te blijven zoeken. Om bovengenoemde redenen ziet het kabinet, alles afwegende, onvoldoende grond voor het opstellen van een nieuwe Chinastrategie op dit moment“
3 Oktober 2025_2 jaar geleden was mijngroeve een van de weinigen die aandacht besteedde aan de “China standpunten” van de verschillende Nederlandse politieke partijen aan de vooravond van de verkiezingen.
Het verheugt ons om te zien dat inmiddels ook de mainstream media aan dit onderwerp in ieder geval wat aandacht geven in de aanloop naar de nieuwe verkiezingen van 29 oktober 2025 (https://www.youtube.com/watch?v=IU2EMyQz220 ) en zie https://www.mijngroeve.nl/nl/geschiedenis/de-nederlandse-verkiezingen-en-china/.
Mijngroeve.nl concludeerde al vele jaren geleden dat we zijn beland in een tijdperk van langdurige systeemrivaliteit tussen de VS en VRC, met een soort van “managed competition” als “best case scenario.” Multilaterale instellingen zoals de VN, WTO en WHO functioneren niet of nauwelijks.
Daarnaast schreven we dat Nederland en de EU zich ook dienden voor te bereiden op worst case scenario’s, i.e. een verdere escalatie van de Chinees-Amerikaanse spanningen en immer verslechterende betrekkingen tussen Beijing en Brussel, toenemende intransparantie in het Chinese overheidsbeleid, nieuwe Chinese protectionistische regelgeving en uiterst restrictieve binnenlandse veiligheidsmaatregelen, waardoor opereren op de Chinese markt ingewikkeld, risicovol of in het uiterste geval zelfs onmogelijk voor Nederlandse bedrijven zou kunnen worden.
Dit besef is nog niet volledig tot iedere burger en leidinggevende doorgedrongen.
Geopolitieke verandering
De opkomst van en competitie met de VRC is een gegeven: zij zal ongeacht de huidige economische tegenwind in China een impact hebben en blijven houden op onze ”global order” en op onze veiligheid en welvaart in Nederland en Europa.
In de komende 5-10 jaren speelt met name de vraag welke vitale grondstoffen, zeldzame aardmetalen, componenten en eindproducten staten zelf willen kunnen produceren om hun vitale sectoren draaiende te houden een cruciale rol. China heeft momenteel een dominante positie in de verwerking en toelevering van dit soort materialen aan Europa.
Tevens zal de geopolitieke technologieoorlog tussen de VS en de VRC verder op de spits worden gedreven.
De Oekraine oorlog moet in een bredere kontekst worden gezien waarin Moskou en Beijing de internationale orde naar hun eigen maatstaven proberen te herinrichten en de kracht van het Westen te ondermijnen. Daarenboven worden we ook nog eens geconfronteerd met een een meedogenloos America First-beleid, waarin de Amerikaanse president bondgenoten, goedschiks of kwaadschiks, zal dwingen toekomstige Amerikaanse economische maatregelen tegen China na te volgen.
Het spanningsveld tussen de bekommering om nationale veiligheid en de gelijktijdige drang naar verdere economische groei levert ongekende uitdagingen op, die nieuwe benaderingen zullen vergen, ook van Nederland. De door velen zo gewenste strategische autonomie voor Europa is vooralsnog ver weg. Wil Nederland daadwerkelijk dat de EU een geopolitieke speler wordt dan is bijvoorbeeld een militair zelfstandiger Europa onontbeerlijk.
Niet iedere afhankelijkheid in de handelsrelatie met de VRC is per definitie problematisch of een gevaar voor de nationale of economische veiligheid. Met name toegang tot kritieke materialen en een eigen energievoorziening zijn noodzakelijke voorwaarden voor onze veiligheid. Het in kaart brengen en monitoren van strategische afhankelijkheden is een enorme opgave die de overheid zonder hulp van bedrijven niet kan realiseren.
Daarnaast zijn ook bedrijven zelf erbij gebaat om duidelijk te weten of en zo ja, hoe Chinese ondernemingen een onderdeel van hun handelsketens en supply chains vormen, ook in anticipatie op een eventuele verdere verscherping van Amerikaanse (en Europese en Chinese) export/import controle maatregelen.
Willen Nederland en de EU een speler en geen speelbal zijn dan zijn aanpassingen in het buitenland- en defensiebeleid, maar allereerst in de denkwijze en bereidwilligheid van politieke leiders en burgers, vereist. Het ware dus verstandig eindelijk eens buitenlands beleid hoog op de agenda te zetten in de komende verkiezingscampagne en debatten.
Meer dan ooit dient de bevolking deelgenoot te worden gemaakt van de mogelijke implicaties van de verregaande geopolitieke veranderingen en de vraag hoe daarin ons Nederlands buitenlands beleid vorm te geven, niet alleen richting de VS, maar in het bijzonder in onze relatie met de VRC.
China strategie
Al vele jaren heeft mijngroeve.nl aangedrongen op een update van de China strategie van Nederland en Europa. Om tot een nieuwe China strategie te komen dient men zich allereerst de vraag te stellen of we nog willen blijven vasthouden aan het mantra dat de VRC een economische concurrent, partner en systeemrivaal is, een soort heilige drie eenheid. Dit mantra veroorzaakt voortdurende “mixed-messaging” richting Beijing vanuit Den Haag en de Europe hoofdsteden alsmede vanuit Brussel.
Er wordt inmiddels 3 jaar oorlog gevoerd op Europese bodem met de stilzwijgende goedkeuring van de Chinese regering. China vormt de levensader voor Rusland, wiens oorlogseconomie in stand wordt gehouden door het regime in Beijing in de vorm van levering van militair materiaal (bijv drones), technologie en allerlei dual-use componenten alsmede door de afname van Russische olie.
De indruk wordt soms gewekt dat er nog voldoende gemeenschappelijke belangen tussen Nederland, Europa en China (klimaatbescherming, voedselzekerheid, voorkomen van kernwapen proliferatie) bestaan die voortduring van handel garanderen. Men lijkt stilletjes uit te gaan van een scenario waarin de VRC zich verantwoordelijk genoeg zal gedragen en waarin we vooralsnog kunnen doorgaan met handeldrijven en samenwerken zolang dat in ons Nederlands en Europees belang is.
Het optreden van Xi’s China
De laatste twee jaar hebben volgens mijngroeve.nl juist bewezen dat de VRC zich nog onverantwoordelijker dan voorheen is gaan gedragen, wat bijv tot uiting kwam in het sturen van luchtballonen naar de VS, het doorknippen van zeekabels, de intensivering van cyberterreur, het opvoeren van de militaire samenwerking met Moskou, de stilzwijgende acceptatie van Noord Korea’s deelname aan de Oekraine oorlog en van Kim’s nucleaire programma, de immer groeiende intimidatie van Taiwan en de Fillipijnen, een tijdelijke export stop van zeldzame metalen etc etc.
Beijing toont ook geen enkele belangstelling voor gesprekken over nucleaire proliferatie en gaat onverdroten voort met het uitbreiden van zijn wapenarsenaal. Xi laat zich eveneens weinig gelegen liggen aan de Europese kritiek op China’s rol in de Oekraine oorlog. China’s mercantilisch staatskapitalisme en structurele overproduktie zetten onderwijl de wereldeconomie onder zware druk.
Het verontrustende, militante optreden van Xi’s China vormt m.a.w. geen ingebeelde of verzonnen dreiging. De VRC is niet alleen een systeemrivaal maar hard op weg een steeds ernstiger gevaar voor onze nationale en Europese veiligheid te worden. De CCP onder Xi lijkt bereid haar bevolking een zware prijs te laten betalen voor haar destructieve buitenlandse en economische politiek.
Zelfs de vermeende positieve rol van China in onze groene transitie dient met argusogen te worden bekeken. Een van de strategische doelen van Beijing bij het stimuleren en ondersteunen van de wereldwijde groene transitie is immers het creëren van eenzijdige afhankelijkheden zoals geformuleerd door Xi Jinping. Niet voor niets wordt de wereldmarkt inmiddels overspoeld door goedkope Chinese zonnepanelen, windturbines en elektrische auto’s. Groene technologieën vormen intussen zelf een bron van wrijving met de VRC…
Instrumenten van de overheid
Weliswaar werd door het kabinet Schoof meer en meer erkent dat China zich ontplooit als systeemrivaal “door zich met regelmaat af te zetten tegen de bestaande wereldorde gestoeld op gemeenschappelijke regels en universele rechten”, maar nooit werd heel erg helder wat onze regering er aan wilde of ging doen.
Toch is er een reeks aan instrumenten die de Nederlandse overheid ter beschikking staat om onze weerbaarheid te vergroten.
Zo beschikt de EU sinds 2023 over het anti-dwang instrument (Anti-Coercion Instrument, ACI) dat als doel heeft om de EU en haar lidstaten te beschermen tegen economische dwang door derde landen en zo nodig onder voorwaarden tegenmaatregelen te treffen. Daarnaast kan de regering sancties opleggen op basis van het gemeenschappelijke Europese Buitenlandse en Veiligheidsbeleid.
Op 15 mei jl. is in Nederland de Wet uitbreiding strafbaarheid spionageactiviteiten werking getreden. Op dit moment wordt er ook gewerkt aan het wetsvoorstel screening kennisveiligheid, dat zich richt op screening van masterstudenten en onderzoekers die toegang gaan krijgen tot sensitieve technologieën.
De Wet weerbaarheid kritieke entiteiten heeft als doel om de weerbaarheid te verhogen van organisaties die essentiële diensten verlenen in Nederland en zal naar verluidt in Q2 2026 worden ingevoerd. Met behulp van deze wet kan een betrokken vakminister, in samenspraak met de minister van J&V, een kritieke entiteit de verplichting opleggen om ten aanzien van haar kritieke infrastructuur producten of diensten van specifieke diensten te weren. Het kan daarbij gaan om (een onderdeel van) een voorziening, een faciliteit, apparatuur, een netwerk of een systeem, hetgeen noodzakelijk is voor de verlening van een essentiële dienst.
De Aanbestedingswet op Defensie- en Veiligheidsgebied (ADV) is een wettelijk kader dat is toegesneden op het aanbesteden van opdrachten op het gebied van defensie en veiligheid. In principe kan elke aanbestedende dienst gebruik van deze wet maken, mits de opdracht onder toepassing van de ADV voldoet. Onder de ADV zijn er meer mogelijkheden tot het uitsluiten van partijen, het beperken van toegang van (onder)aannemers en het stellen van eisen over gegevensbeveiliging en leveringszekerheid.
Voorts heeft sinds 1 juni 2023 de regering de beschikking over de Wet Vifo (veiligheidstoets investering, fusies en overnames) die beoogt risico’s voor de nationale veiligheid te beheersen en strategische kennis en autonomie beter te beschermen in het geval van verwervingsactitiveiten in bepaalde kritieke sectoren. Men overweegt deze Wet Vifo uit te breiden naar nieuwe sectoren, zoals AI, biotechnologie, geavanceerde materialen, nanotechnologie, en sensor- en navigatietechnologie.
Tevens is de oprichting van het Nederlands Materialen Observatorium (NMO) aangekondigd. Het NMO zal waardeketens van kritieke grondstoffen monitoren, en bijdragen aan de identificatie van mogelijke nieuwe risicovolle strategische afhankelijkheden. In 2023 heeft het kabinet ook de Nationale Veiligheidsraad (NVR) ingesteld, die beoogt de besluitvorming over activiteiten van verschillende overheidsonderdelen in relatie tot veiligheid beter te coordineren.
Daarnaast kan de toekomstige regering leunen op de interdepartementale China Taskforce en het China Kennis Netwerk in het uitwerken van een nieuwe China strategie.
Tot slot houdt Den Haag zich aan Europese sancties en internationale export controle regimes. Omwille van nationale veiligheidsoverwegingen heeft het geavanceerde productieapparatuur (ASML) voor halfgeleiders onder exportcontrole gebracht. Uitbreiding van Europese export controles op nieuwe sensitieve technologieen liggen in het verschiet. Niet ondenkbeeldig is dat Europa zelfs zal toe moeten naar de instelling van een lijst van verboden Chinese entiteiten op grond van diens banden met het China’s militaire apparaat en diens bedreiging van de Europese veiligheid in de geest van de ”entity black list” die de VS reeds hanteren.
De noodzaak van dit soort maatregelen en organisaties en van een concreet actieplan in geval van voortdurende, onaanvaardbare Chinese escalatie en agressie werd door mijngroeve.nl al vele jaren geleden aangekaard. Een nieuw kabinet dient verder te bouwen aan dit instrumentarium en klaar en bereid te zijn haar daadkrachtig in te zetten afhankelijk van de aard van de Chinese bedreiging en de escalatieladder van Beijing’s acties. Daarbij moet aansluiting worden gezocht bij de belangrijke Europese partners.
Tweede Kamer consensus
Het opvallende is dat in het huidige gepolariseerde politieke klimaat er in de Tweede Kamer al een breed gedragen en uiterst kritische houding tegenover de VRC bestaat, explicieter dan bij de verschillende Nederlandse regeringen van de voorbije jaren. Velen beschouwen China een bedreiging van onze economische veiligheid. Sterker nog, mijngroeve.nl gelooft dat er zelfs een algemeen gevoel bestaat dat China een bedreiging vormt voor onze algehele nationale veiligheid, die gemaskeerd wordt door de meer nabije, onmiddellijke Russische dreiging en de politieke twisten over migratie en klimaat.
Eerder dit jaar brachten CDA en D66 een initiatiefnota uit “ over een Nieuwe China-Strategie: voor realistische bescherming van onze vrijheid, veiligheid en economie”, waarin de Minister van Buza werd aangespoord het China beleid om te vormen. We citeren: “Stop met de vage drieslag en noem het beestje bij de naam: China is een systeemrivaal, gericht op het verzwakken van de westerse Democratische wereld. De radicaal andere visie op de toekomst van de wereld is onverenigbaar met een vrije en open democratie” Als concrete actie-punten formuleerde deze nota o.a:
- Stel een strategische handelsagenda op, gericht op diversificatie en het afbouwen van strategische afhankelijkheden en breng strategische afhankelijkheden doorlopend in kaart en bevorder industrieën die deze afhankelijkheden kunnen verminderen.
- Ontwikkel een China-scan voor Nederlandse bedrijven.
- Realiseer vertegenwoordiging van Taiwan in internationale organisaties.
- Spoor EU-lidstaten aan om uitleveringsverdragen met China te beëindigen.
- Stel Europese sancties in tegen Chinese individuen of bedrijven die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen in Xinjiang en Tibet.
- Bescherm vrije journalistiek en ongecensureerde informatie over China: Publicatie vereisen van alle Chinese investeringen in Nederlandse private media.
De nota is onbesproken gebleven door de val van het kabinet. We vermoeden dat de nodige punten onderschreven worden door alle partijen (FvD uitgezonderd). De rechtse partijen zoals VVD, BBB en PVV zullen waarschijnlijk weinig de nadruk willen leggen op mensenrechten in het buitenlands beleid, toch maken ook zij zich ernstige zorgen over het gedrag van de VRC op dit vlak. Voorts zullen sommigen stellen dat het verstandiger is om China in ieder geval publiekelijk niet al te veel tegen ons in het harnas te jagen aangezien op korte termijn strategische autonomie niet haalbaar is.
Niettemin lijkt de gevoelde China dreiging een van de weinige verbindende factoren in het gepolariseerde Nederlandse politieke klimaat.
Partijstandpunten
De bewondering die de PVV dikwijls heeft laten blijken voor de rechts autocratische Poetin, heeft ze -om welke redenen dan ook- allerminst voor diens linkse evenknie in Beijing. Zo oreerde PVV-er de Roon en woordvoerder buza al in 2019: “Als het gaat om de protesten in Hongkong, of de uitsluiting van Taiwan bij internationale organisaties houdt dit kabinet zich op de vlakte. De PVV ziet dat graag anders. We moeten sterke banden blijven onderhouden met landen ,gebieden en mensen die onze waarden omarmen. Zoals Zuid-Korea, Japan, Taiwan… Want de opvatting dat de Westerse wereld en China systeemrivalen zijn, is een terechte. En daarvan uitgaande, moet je ook opkomen voor je systeemvrienden. Laat ze niet opslokken door het uitpuilende communisme…”
Diezelfde de Roon lanceerde in 2021 een motie die door de Tweede Kamer werd aangenomen, waarin de Nederlandse regering werd opgeroepen openlijk uit te dragen dat eenzijdige stappen door China om de status quo mbt Taiwan te wijzigen onaanvaardbaar zouden zijn. De Roon heeft ook regelmatig laten blijken bezorgd te zijn over de militaire spanningen die door China in de Zuid Chinese zee worden veroorzaakt.
De BBB heeft in haar nieuwste verkiezingsprogramma zelfs de volgende aanbeveling: “Intensiveren militaire samenwerking Taiwan. Taiwan staat in de frontlinie tegen een agressief en communistisch China en is belangrijk voor onze eigen chipproductie. Wij intensiveren onze militaire samenwerking en blijven door de Straat van Taiwan varen met marineschepen.”
De VVD schrijft: “We kunnen niet langer verwachten dat China een betrouwbare handelspartner blijft… Europa moet zich ontwikkelen tot een derde geopolitieke macht naast de VS en China” en:
“China behandelen als systeemrivaal: China vormt een bedreiging voor onze veiligheid en economie. We moeten daarom de afhankelijkheid van Chinese grondstoffen, technologie en infrastructuur verkleinen. Vitale aanbieders en hoogwaardige technologie worden beschermd tegen ongewenste invloed, met harde investeringsscreening. Samen met gelijkgezinde landen bouwen we aan economische weerbaarheid en zetten we stevig in op technologische soevereiniteit.”
“Om onze nationale veiligheid te beschermen, blijven we in kritieke sectoren digitale apparatuur weren uit landen met een offensieve cyberagenda. Kritieke sectoren zoals havens, luchthavens, telecombedrijven en bewakingssystemen mogen geen technologie uit risicolanden gebruiken. Tegelijkertijd verhogen we de straffen fors voor statelijke spionage.”
Het VVD tijdperk waarin de rode loper voor Huawei en andere Chinese tech-bedrijven werd uitgelegd lijkt definitief achter ons te liggen.
PVDA-GL over China: “We kiezen voor een realistisch en krachtig Europees Chinabeleid. Handel en samenwerking blijven nodig, vooral voor grondstoffen en goederen voor de energietransitie. Maar Europa moet strategische afhankelijkheden afbouwen, zich wapenen tegen economische chantage en ongewenste invloed weren. We maken met onze bondgenoten duidelijk dat mensenrechtenschendingen consequenties hebben, zoals onderdrukking van de Oeigoeren en Tibetanen, steun aan Rusland of agressie tegen Taiwan”
De-risking
Alle partijen zeggen de strategische afhankelijkheden van China te willen afbouwen. Er is m.a.w. groot politiek draagvlak om het zgn “de-risking process” ten opzichte van de VRC te versnellen. Daarbij kan in Europees verband ook veel actiever aansluiting worden gezocht bij gelijkgezinde Europese landen (denk aan Baltische staten, Denemarken, Zweden en Finland) om meer druk uit te oefenen op dralende en dolende partijen zoals Duitsland en Spanje en China lovers als Hongarije.
De gevolgen van een meer uitgesproken en assertief China beleid zullen aan bevolking en bedrijfsleven moeten worden duidelijk gemaakt en eventuele Chinese repercussies te worden ingecalculeerd. Nederland moet zich realiseren dat zelfs veronderstelde gemeenschappelijke belangen met China zoals klimaat en gezondheid steeds moeilijker van andere gebieden van wrijving (Taiwan, Oekraine, Tibet etc) zullen kunnen worden geïsoleerd, zeker als men er voor zou kiezen om louter in bilateraal verband het gesprek met Beijing aan te gaan. Voor de CCP zijn politiek en economie sowieso ten allen tijden nauw met elkaar verweven.
Gezamenlijk Europees optrekken is in de toekomst een vereiste om de schade van eventuele Chinese repercussies te kunnen beperken. Zelfs Euroskeptische partijen zullen deze realiteit moeilijk kunnen ontkennen.
Het Chinese narratief
In de afgelopen 20 jaar heeft zich een door de Chinese propaganda enorm versterkt narratief ontwikkeld dat China de kurk is waarop de wereldeconomie drijft. Door China graag geciteerde Westerse doemdenkers prediken daarenboven al decennia de ondergang van het Westen en in het bijzonder van de VS.
Mijngroeve ontkent het belang van China op de wereldeconomie niet, maar wijst ook graag op de opkomst van landen in de zgn “Global South”, die zowel een tegenwicht aan de VRC (kunnen) bieden als een uitstekende mogelijkheid voor het Westen om zijn handel en afhankelijkheden te diversifiëren. Bij het onstaan van die nieuwe wereldorde lijken westerse waarden een minder prominente te gaan spelen: het spanningsveld tussen die waarden en economische belangen inclusief de noodzaak onze relaties uit te breiden met landen wier prioriteit niet in eerste instantie bij mensenrechten of democratie ligt zal groter worden.
Maar de Global South is ook niet en masse een voorstander van het Chinese economische ontwikkelingsmodel of totalitaire staatsvormen, hetgeen mogelijkheden biedt voor het Westen, zolang men een balans weet te vinden tussen een waarden- en belangen gedreven buitenlands beleid. Er is in ieder geval weinig reden om ons te blijven blindstaren op vermeende “onbegrensde mogelijkheden” van de Chinese markt. Er is ook geen reden om te geloven dat alleen China een “economisch wonder” zou kunnen doormaken.
Uitdagingen
In deze tijd van grote economische uitdagingen, populisme en sterk protectionistische & anti-Europese sentimenten in het Amerikaanse buitenlandse beleid, worden de stemmen in Europa die pleiten voor het aanhalen en uitbreiden van de banden met de VRC juist weer luider. Niet verrassend poogt de Chinese overheid die mildere houding van sommigen in Europa maximaal uit te buiten.
Er is geen fundamenteel bezwaar tegen een Europese dialoog noch tegen handel in non-sensitieve goederen en diensten met China, zolang zij maar niet uitmondt in vertraging van van het proces van de-risking of zelfs in een voorkeursbehandeling van Beijing, waarbij de CCP haar handen in onschuld zal kunnen blijven wassen voor haar zeer kwalijke rol in de Oekraine oorlog, haar dagelijkse cyberterreur en wereldwijde dwang & intimidatie-praktijken.
Er is weinig tijd te verliezen willen Nederland en de EU echt werk gaan maken van ‘de-risking’ en het afbouwen van strategische afhankelijkheden van de Volksrepubliek. Een verdere verdieping van de relaties met het China van Xi Jinping is niet in het belang van Nederland, noch Europa. Een snelle uitbreiding van de relaties met de Global South, bijv met India en de ASEAN landen, des te meer. Bij gelijkgezinde democratische landen elders in de wereld en met name binnen Europa zelf valt ook nog zeer veel winst te halen via het aanwakkeren van de interne vraag en innovatie.
Ons devies aan de Nederlandse politieke leiders zou dan ook zijn: zet nu eindelijk eens buitenlands beleid en vooral de China strategie hoog op de agenda in het verkiezingsdebat, het zal verbinden in plaats van verdelen, er zijn immers vele aanknopingspunten voor nauwe samenwerking, waarin bevolking en bedrijfsleven kunnen worden meegenomen.
Leunend op zo’n brede steun zal men vervolgens ook beter in staat zijn om met meer overtuiging het Chinese narratief te weerleggen, binnen en buiten Europa.
zie bijv ook https://www.mijngroeve.nl/nl/geschiedenis/europe-en-china-cruciale-beslissingen/
https://www.mijngroeve.nl/nl/geschiedenis/de-eu-china-systeem-rivaliteit_i/
https://www.mijngroeve.nl/nl/geschiedenis/de-eu-china-systeem-rivaliteit_ii/
China Kennis Netwerk/HCSS, ”Dynamics of De-risking”, March 2025
CLINGENDAEL STRATEGISCHE MONITOR 2025 – 2030, januari 2025